ቅዱስ አግናጥዮስ ምጥው ለአንበሳ (ቲኦፎሮስ / እግዚአብሔርን የተሸከመ) የጥንቷ ቤተ ክርስቲያን ታላቅ አባት፣ ሰማዕትና ሐዋርያዊ አባት (Apostolic Father) ነው።

1. ልደቱና የመጀመሪያው ሕይወቱ

ቅዱስ አግናጥዮስ የተወለደው በ30-35 ዓ.ም. ገደማ ሲሆን፣ የተወለደበትና ያደገበት ቦታ ክርስቲያኖች ለመጀመሪያ ጊዜ "ክርስቲያን" ተብለው በተጠሩባት በሶርያ አንጾኪያ ነው።

በቤተ ክርስቲያን ትውፊት መሠረት፣ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ለደቀ መዛሙርቱ ስለ ትሕትና ሲያስተምራቸው "እንደነዚህ ሕፃናት ካልሆናችሁ ወደ መንግሥተ ሰማያት አትገቡም" ብሎ بالمካከላቸው ያቆመውና አቅፎ የሳመው ሕፃን እርሱ ቅዱስ አግናጥዮስ ነው (ማቴ. 18:2-5)። በዚህም ምክንያት "ቲኦፎሮስ" (እግዚአብሔርን የተሸከመ / እግዚአብሔር ያቀፈው) የሚል ስም ተሰጥቶታል።

2. የሐዋርያት ደቀ መዝሙርነትና የጵጵስና አገልግሎት

ቅዱስ አግናጥዮስ የሐዋርያው የቅዱስ ዮሐንስ ወንጌላዊ ደቀ መዝሙር ነበር። ወንጌልን በቀጥታ ከሐዋርያት ተምሮ ለዓለም ያስተማረ አባት ነው። በ70 ዓ.ም. በአንጾኪያ ቤተ ክርስቲያን ከቅዱስ ጴጥሮስና ከኤውድዮስ በመቀጠል 3ኛው ሊቀ ጳጳስ ሆኖ ተሾመ (በቅዱስ ዮሐንስ ወይም በቅዱስ ጳውሎስ ተሾመ ይባላል)። የአንጾኪያ መንበርን ለአርባ (40) ዓመታት ያህል በታማኝነትና በትጋት መርቷል።

ቅዱስ ያሬድ የመላእክትን ምስጋና ሰምቶ ዜማ እንደደረሰው ሁሉ፣ ቅዱስ አግናጥዮስም መላእክት "ቅዱስ ቅዱስ ቅዱስ" እያሉ በሁለት ወገን ሆነው የሚያመሰግኑትን ምስጋና በራእይ ተመልክቶ፣ በአንጾኪያ ቤተ ክርስቲያን የምስጋና ሥርዓት እንዲሆን አድርጓል።

3. ለሰማዕትነት መታሰሩና የሮም መንገድ

በሮም ንጉሥ በትርያዳን (ትራጃን) ዘመነ መንግሥት (98-117 ዓ.ም.) ክርስቲያኖች ይሳደዱ ነበር። ንጉሡ ድል ማድረጉን ምክንያት በማድረግ ለጣዖታቱ እንዲሰገድ አዋጅ አወጣ። ቅዱስ አግናጥዮስ በንጉሡ ፊት ቀርቦ ለፍጡርና ለጣዖታት እንደማይሰግድ፣ ይልቁንም ክርስቶስ በልቡ ያደረ እውነተኛ አምላክ መሆኑን መሰከረ። ንጉሡም "ቴኦፎሮስ" ማለቱ ምን ማለት እንደሆነ ሲጠይቀው "ክርስቶስን በልቡናው የተሸከመ" ማለት እንደሆነ አስረዳው።

የሞት ፍርድ፦ ንጉሡ ተቆጥቶ ወደ ሮም ተወስዶ ለተራቡ አናብስት እንዲጣል ፍርድ አስተላለፈበት።

በካቴና ታስሮ ወደ ሮም በሚወሰድበት ወቅት ለአብያተ ክርስቲያናትና ለወዳጁ ለቅዱስ ፖሊካርፐስ ታዋቂ የሆኑ መልእክታቱን ጻፈ። በጉዞው ላይ ክርስቲያኖች ሊያድኑት ሲሞክሩ "እኔ የክርስቶስ ንጹሕ ስንዴ ነኝ፤ በእንስሳት ጥርስ ተፈጭቼ ለክርስቶስ ንጹሕ ሕብስት ሆኜ እቀርብ ዘንድ ተዉኝ" በማለት ሰማዕትነትን በጉጉት ይጠብቅ ነበር።

4. ሰማዕትነቱና ድንቅ ተአምራቱ

በሮም በሚገኘው ኮሎሲየም መድረክ ላይ ለተራቡ አናብስት ተጣለ። አናብሱ ወጥተው አካሉን በሉት፤ በዚህም ምክንያት "ምጥው ለአንበሳ" (ለአንበሳ የተሰጠ) ተባለ። አናብስቱ ሌላውን አካሉን ሲበሉ ልቡን ግን ሳይነኩት ተዉት።

ምእመናን ከሞተ በኋላ ልቡን ቢከፍቱት በወርቅ የተጻፈ "ኢየሱስ ክርስቶስ" የሚል ስም በልቡ ውስጥ ተጽፎ አገኙ። ይህም እርሱ በሕይወቱ ዘመን "የክርስቶስ ስም በልቤ ተጽፏል" እያለ ይናገር የነበረውን ያረጋገጠ ተአምር ነበር።

5. ትምህርቶቹና መልእክታቱ

ቅዱስ አግናጥዮስ በጉዞው ወቅት የጻፋቸው መልእክታት የቤተ ክርስቲያንን መሠረታዊ ዶግማና ሥርዓት የሚያስረዱ ናቸው፦

• ምሥጢረ ሥላሴ፦ እግዚአብሔር በአካል ሦስት፣ በባሕርይና በመለኮት አንድ መሆኑንና አካላት ያለ መደባለቅና ያለ መለወጥ እንደሚኖሩ አስተምሯል።
• ምሥጢረ ሥጋዌ፦ ኢየሱስ ክርስቶስ በምትሐት (በማስመሰል) ሳይሆን በእውነት ከድንግል ማርያም ሥጋን ተዋሕዶ ሰው መሆኑንና በእውነት መከራን ተቀብሎ እንደ ተነሣ በመስበክ በዘመኑ የነበሩትን መናፍቃን (ዶሴቲስቶችን) አሳፍሯል።
• ሥርዓተ ቤተ ክርስቲያን፦ ምእመናን ለጳጳሳት፣ ለቀሳውስትና ለዲያቆናት መታዘዝ እንዳለባቸውና ያለ ጳጳሱ ፈቃድ ምንም ዓይነት መንፈሳዊ ሥርዓት ማድረግ እንደማይገባ አስተምሯል።

6. ዕረፍቱና መታሰቢያው

ቅዱስ አግናጥዮስ በታኅሣሥ 24 ቀን በሰማዕትነት አርፏል። ቤተ ክርስቲያናችን በየወሩ በገባ በ24 ቀን ወርሃዊ መታሰቢያውን ታስባለች። ክቡር አፅሙ በጥር 29 ቀን ወደ አንጾኪያ የፈለሰ ሲሆን፣ በኋላም በ637 ዓ.ም. ወደ ሮም ተመልሶ በሳን ክሌመንቴ (San Clemente) ቤተ ክርስቲያን አርፏል።

7. ከቅዱስ አግናጥዮስ ሕይወት የምንማራቸው ዋና ዋና መንፈሳዊ ትምህርቶች

8. የቅዱስ አግናጥዮስ ቅዱሳት ሥዕላት

«የቅዱስ አግናጥዮስ ምጥው ለአንበሳ የጸሎቱና የጽናቱ በረከት ከሁላችን ጋር ይሁን፤ አሜን!»

ካህኑ መልከ ጼዴቅ ኪዳን ውስጥ ከተጠቀሱት እጅግ ገራሚና ታላቅ ምስጢር ከያዙ መንፈሳዊ ሰዎች መካከል አንዱ ነው። በኦሪት ዘፍጥረት፣ በመዝሙረ ዳዊት እና በሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ መልእክት (በተለይም በዕብራውያን ምዕራፍ 7) በሰፊው ተገልጿል። የስሙ ትርጓሜ "መልከ" (ንጉሥ/መለክ) እና "ጼዴቅ" (ጽድቅ) ከሚሉት የዕብራይስጥ ቃላት የተገኘ ሲሆን "የጽድቅ ንጉሥ" ማለት ነው። በተጨማሪም የሳሌም (የኢየሩሳሌም) ንጉሥ ስለነበረ "የሰላም ንጉሥ" ተብሎ ይጠራል።

1. የመልከ ጼዴቅ ማንነት፣ ትውልድና አመጣጥ

አባትና እናት፣ የሰው ዘርነቱ፦ በተለያዩ ጥያቄዎችና አስተስቦዎች ላይ እንደሚነሣው "መልከ ጼዴቅ አባትና እናት የሉትምን? የሰው ዘር አይደለምን? እውን ክርስቶስ ነውን?" ለሚሉት ነጥቦች የቤተ ክርስቲያን ሊቃውንትና ቅዱሳት መጻሕፍት ግልጽ መልስ ይሰጣሉ።

2. ታሪካዊ አመጣጡና የዓፅመ አዳም ጥበቃ

በሊቃውንትና በቤተ ክርስቲያን ታሪክ መሠረት የመልከ ጼዴቅ ታሪክ ከጥፋት ውሃ በኋላ ይጀምራል። አባታችን ኖኅ ከጥፋት ውሃ በኋላ ከመርከብ ሲወጣ የአዳምን ዓፅም ይዞ ወጥቶ ነበር። ከዚህ በኋላ ኖኅ ልጁን ሴምን ጠርቶ የአዳምን ዓፅም እግዚአብሔር ወደሚያሳየው ስፍራ እንዲወስድ አዘዘው።

ሴም ከካም ወገን የተወለደውን ታናሹን መልከ ጼዴቅን ከእናቱና ከአባቱ አሰናብቶ፣ ዓፅመ አዳምን አሸክሞ በመላእክት መሪነት አዳም ከተፈጠረበትና ጌታ ከተሰቀለበት ቀራንዮ አደረሰው። መልከ ጼዴቅ በዚያው በቀራንዮ ተቀምጦ፣ ዓፅመ አዳምን እንደ ታቦት በማድረግ 12 ድንጋዮችን ተክሎ በኅብስትና በወይን መሥዋዕትና ጸሎት ያቀርብ ነበር። ምግቡ መላእክት የሚያመጡለት ሰማያዊ መና ሲሆን ልብሱም የዳባ ልብስ ነበረ።

3. ከአብርሃም ጋር መገናኘቱና የምስጢረ ቁርባን ምሳሌነት

በኦሪት ዘፍጥረት ምዕራፍ 14 ላይ እንደተጻፈው አራቱ ነገሥተ ኮሎዶጎሞር የአምስቱን ነገሥተ ሰዶምን ምድር ወረው የአብርሃምን ወንድም ሎጥን ማርከውት ነበር። አብርሃም ይህንን ሲሰማ 318 አበጋዞቹን/ሰዎቻቸውን ይዞ ዘምቶ ጠላቶቹን ድል አድርጎ ሎጥንና ምርኮውን ሁሉ አስመለሰ።

አብርሃም ከድል መልስ "አዳምንና ልጆቹን የሚያድንበትን ምስጢር ያሳየኝ ዘንድ" ወደ እግዚአብሔር በጸለየ ጊዜ፣ ዮርዳኖስን ተሻግሮ እንዲሄድና መልከ ጼዴቅን እንዲያገኝ ተነገረው። መልከ ጼዴቅ አብርሃምን ሊቀበለውና ሊባርከው ኅብስትና የወይን ጠጅ ይዞ ወጣ፤ አብርሃምንም ባረከው (ዘፍጥረት 14፥18-20)። አብርሃምም ደግሞ ከምርኮው ሁሉ ለእግዚአብሔር ካህን ለሆነው ለኃያሉ መልከ ጼዴቅ ዐሥራት አወጣለት።

የዚህ ታሪክ መንፈሳዊ ምሳሌነት በሠንጠረዥ ሲገለጽ፦

4. መልከ ጼዴቅ የክርስቶስ ምሳሌ የሆነበት መንገድ (ከሐዋርያው ጳውሎስ ትምህርት)

ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ በዕብራውያን መልእክቱ (ዕብ. 7) የመልከ ጼዴቅን ክህነት ከኦሪቱ የአሮን (የሌዋውያን) ክህነት ጋር በማነጻጸር ክርስቶስ የባሕርይ ካህን መሆኑን አስረድቷል። መልከ ጼዴቅ "የጽድቅ ንጉሥ" እና "የሰላም ንጉሥ" ይባላል፤ ክርስቶስም አማናዊ የጽድቅና የሰላም አምላክ/ንጉሥ ነው። የሌዋውያን ካህናት የፍየልና የበግ ደም ይሰዉ ነበር፤ መልከ ጼዴቅ ግን በኅብስትና በወይን አኮተተ (አመሰገነ)። ክርስቶስም በአዲስ ኪዳን አማናዊ ሥጋውንና ደሙን በኅብስትና በወይን መልክ መሥዋዕት አድርጎ ሰጥቶናል። መልከ ጼዴቅ بالمጽሐፍ አባቱና እናቱ፣ ጥንቱና ፍጻሜው አልተጻፈም፤ ክርስቶስም ለሰማያዊ ልደቱ እናት (ቅድመ ዓለም ከአብ ሲወለድ)፣ ለምድራዊ ልደቱ አባት (በድኅረ ዘመን ከድንግል ማርያም ሲወለድ) የለውም። ሌዋውያን (የአሮን ልጆች) ከአብርሃም ወገን የተወለዱ ሲሆኑ፣ አብርሃም ለመልከ ጼዴቅ ዐሥራት በመስጠቱና በመባረኩ፣ ሌዋውያን በአባታቸው በአብርሃም ወገብ ሆነው ለመልከ ጼዴቅ ዐሥራት አውጥተዋል፤ በታላቁም ተባርከዋል። ስለዚህ የመልከ ጼዴቅ ክህነት ከሌዋውያን ክህነት ይበልጣል። የክርስቶስ ክህነት ደግሞ እንደ መልከ ጼዴቅ ሥርዓት የተሾመ ዘላለማዊ ክህነት ነው (መዝ. 109፥4)።

5. የመልከ ጼዴቅ ንግስና፣ ያስተዳደረው ሀገርና የዓለም ታሪክ ድርሻ

መልከ ጼዴቅ በብሉይ ኪዳን ዘመን መንፈሳዊ ክህነትን ከዓለማዊ ንግስና ጋር አያይዞ የያዘ ታላቅ መሪ ነበር። በኦሪት ዘፍጥረት 14፥18 ላይ "የሳሌም ንጉሥ" ተብሎ የተጠቀሰ ሲሆን፣ የስሙ ትርጓሜ "ንጉሠ ጽድቅ" (የጽድቅ ንጉሥ) ማለት ነው፤ ይህም በዘመኑ በነበሩት ነገሥታትና ሕዝቦች መካከል ያለ አድልዎ በእውነትና በጽድቅ ይፈርድ ስለነበር የተሰጠው ስም ነው። በተጨማሪም የተጣሉትንና የተጋጩትን ነገሥታት በማስታረቅ ሰላምን ያወርድ ስለነበር "ንጉሠ ሰላም" (የሰላም ንጉሥ) ተብሎ ይጠራል።

ያስተዳደረውና ይገዛው የነበረው ዋና ከተማ "ሳሌም" ሲሆን፣ ይህም በዕብራይስጥ "ሰላም" ማለት ነው፤ በኋላም ኢየሩሳሌም (የሰላም ከተማ) ተብላ የተጠራችውና ቀራንዮ የሚገኝበት ስፍራ ናት። በትውልድ ደረጃ አባቱ ንጉሥ ሴዱ ከኖብና ከምስር (ግብፅ) ወጥቶ ከነዓንን ከተዋጋ በኋላ በስሙ "ሳይዳ" የተባለችውን ከተማ ሠርቶ ይኖር ስለነበር፣ መልከ ጼዴቅ በሶርያ፣ በከነዓንና በሜዲትራኒያን የባሕር ዳርቻዎች አካባቢ ባሉ ግዛቶች ሁሉ ላይ መንፈሳዊና ቁሳዊ የበላይነት ነበረው።

ከዚህም ባሻገር መልከ ጼዴቅ የተወለደው ከካም ነገድ በመሆኑና የካም ልጆች ርስት ደግሞ አፍሪካ (ኢትዮጵያ፣ ኖባ፣ ግብፅ) በመሆኗ፣ የእነዚህ አህጉራትና ሕዝቦች መንፈሳዊ መሪ ተደርጎ ይታሰባል። የኢትዮጵያ ሊቃውንት እንደሚያስተምሩትም፣ አገራችን ኢትዮጵያ በሕገ ኦሪት ሳይሆን በሕገ ልቡና ዘመን እግዚአብሔርን ስታመልክበት የነበረው ይህ የመልከ ጼዴቅ ንግስናና ክህነት እስከ አገራችን ይደርስ ስለነበር ነው።

ምንም እንኳን የዓለም ነገሥታትና የሶርያ ሰዎች ቢገበሩለትና ቢታዘዙለትም፣ መልከ ጼዴቅ የዓለምን ትዕቢት ትቶ በዳባ ልብስ ያጌጠ፣ ምግቡ ሰማያዊ መና የሆነ፣ በቀራንዮ አቅራቢያ አዳምንና ልጆቹን እግዚአብሔር የሚያድንበትን ምስጢር በጸሎትና በመሥዋዕት የሚጠብቅ ፍጹም ብቸኛና መንፈሳዊ ንጉሥ ነበር።

6. ከካህኑና ከንጉሡ መልከ ጼዴቅ ታሪክ የምንማራቸው ዋና ዋና መንፈሳዊና ሕይወታዊ ትምህርቶች

7. የካህኑና ንጉሡ ቅዱስ መልከ ጼዴቅ ቅዱሳት ሥዕላት

«የታላቁ ካህን የመልከ ጼዴቅ በረከቱና ጸሎቱ ከሁላችን ጋር ይሁን፤ አሜን!»

የእናታችን የቅድስት ዜና ማርያም ታሪክ በቤተ ክርስቲያናችን ታሪክ ውስጥ እጅግ ድንቅ ከሆኑት የሴቶች ተጋድሎዎች አንዱ ነው። ታሪኳን፣ አገልግሎቷንና የተቀበለችውን ቃል ኪዳን በሰፊውና በዝርዝር እንደሚከተለው ቀርቧል።

1. ልደቷና እድገቷ

ቅድስት ዜና ማርያም የተወለደችው በ11ኛው ክፍለ ዘመን በቅዱስ ላሊበላ ዘመነ መንግሥት፣ ግንቦት 30 ቀን በጎጃም ክፍለ ሀገር ነው። አባቷ ገብረ ክርስቶስ፣ እናቷ ደግሞ አመተ ማርያም ይባላሉ። ወላጆቿ እግዚአብሔርን የሚፈሩ፣ ጋብቻቸውን በንጽሕና የሚጠብቁና ለሰዎች የሚራሩ ደጋግ ክርስቲያኖች ነበሩ።

እግዚአብሔር ለወላጆቿ 3 ወንዶች ልጆችንና አንዲት ሴት ልጅ ሰጣቸው፤ እርሷም ቅድስት ዜና ማርያም ናት። ወላጆቿን እያገለገለች፣ ፈርሃ እግዚአብሔርንና በጎ ምግባርን ከእናቷና ከአባቷ እየተማረች አደገች።

2. ትዳሯና በሕይወቷ የገጠማት ፈተና

ለአቅመ ሔዋን በደረሰች ጊዜ በወላጆቿ ፈቃድ ለአንድ ወጣት ታጨች፤ ታላቅ ግብዣ ተደርጎም በተክሊል ተዳረች። ከተዳረች በኋላ እናቷ አምስተኛ ልጅ ወልዳ ተኝታ ሳለች በአካባቢው ከባድ ተላላፊ በሽታ ተነሣ። እናቷ ታማ ከዚህ ዓለም በሞት ተለየች።

ከበሽታው ለመትረፍ የታመመውን ታናሽ ወንድሟንና ሌሎችን ይዛ ወደ በረሃ ወጣች። በዚያም ሌሊት የዱር አራዊት መጥተው ሊበሏቸው ሲከቧቸው፣ እናታችን ቅድስት ዜና ማርያም የእግዚአብሔርን ስም በመጥራት ስለ ጸለየች አራዊቱ ፈርተው ሸሹ። ጠዋት ላይ በፀሐይ ንዳድና ወንድሟን በማዘል እጅግ ስለደከማት እንቅልፍ ጣላት። ስትነቃ ግን ታናሽ ወንድሟን አላገኘችውም፤ አራዊት በልተውት ነበር። በነገሩ እጅግ ብታዝንም "የእግዚአብሔር ፈቃድ ይሁን" ብላ ራሷን አጽናናች፤ የወንድሟንም ተረፈ ሥጋ አከብራ ቀበረች።

3. ምንኩስናና የዓለም ፈተና

ከዚህ መከራ በኋላ በአቅራቢያው ወደሚገኝ ገዳም ሄዳ የምንኩስናን ልብስ ለበሰች። ባሏ ግን አባቷን "ሚስቴን አምጣልኝ" እያለ ስለጨቀጨቀው፣ ፈልጎ አገኛትና ወደ ሀገሯ ወሰዳት።

በዚያም ወደ ጉባኤ ቀርባ ባሏን ጥላ ለምን ወደ ገዳም እንደሄደች ተጠየቀች። እርሷም "እግዚአብሔር ከብዙ መከራ አድኖኛል፤ እኔም ራሴን ለእግዚአብሔር ሰጥቻለሁ" አለች። የጉባኤው ዳኞችም ሀብቷን (ላምና በሬዎቿን) ለባሏ አስረክባ እንድትሰናበት ፈረዱ። እርሷም በደስታ ሀብቷን አስረክባ በነፃነት ተሰናበተች። በአባቷ ቤት ለአንድ ዓመት ያህል በመቀመጥ የእናቷን ተዝካር ካወጣች በኋላ ሙሉ በሙሉ ዓለምን ጥላ ወደ ገዳም ተመለሰች።

4. ታላቁ ገድሏና ተጋድሎዋ

ከነፍስ አባቷ ከባሕታዊ አባ ገብረ መስቀል ጋር ወደ ጎንደር ሀገረ ስብከት (እንፍራንዝ አካባቢ ጣራ ገዳም) ዋሻ እንድርያስ ወደተባለው ቦታ በመሄድ ለ25 ዓመታት ያህል በብሕትውና ኖረች። በኋላም ዛሬ "ዜና ማርያም" ተብሎ ወደሚጠራው ዋሻ በመሄድ እስከ ዕለተ ዕረፍቷ ድረስ ተጋደለች።

የተጋድሎዋ ዓይነቶች፡-

• ስግደትና ጸሎት፡ በየሰዓቱ ከ100 እስከ 300 ጊዜ ትሰግድ ነበር። በቀን 150ውን መዝሙረ ዳዊትና ወንጌልን ሙሉ በሙሉ ትጸልይ ነበር።
• ጾም፡ ሁለት ቀን ሙሉ ስትጾም አድራ በሦስተኛው ቀን ጥቂት ጥሬ ብቻ ቀምሳ ሳምንቱን ታሳልፍ ነበር።
• የምግብ ሕግ፡ በብሕትውና ዘመኗ ማር፣ ቅቤና ወተትን ፈጽሞ አትቀምስም ነበር።
• የክርስቶስን መከራ ማሰብ፡ የጌታችንን መከራ መስቀልና የሐሞት መጠጥ በማሰብ በየሳምንቱ ዓርብ ዓርብ ኮሶ የሚባል ቅጠል አልማ (ቀጥቅጣ) ከቅል ፍሬ ጋር በመበጠበጥ መራራውን መጠጥ ትጠጣ ነበር።
• ሰውነቷን መቅጣት፡ የጌታችንን ግርፋት በማሰብ በየቀኑ 100 ጊዜ ጀርባዋን ትገርፍ ነበር፤ በዚህም ምክንያት ጀርባዋ ይቆስልና ይተላ ነበር።
• ትጋት፡ በጸሎት ጊዜ እንቅልፍ እንዳይጥላት የምትቆምበት ዙሪያውን በገመድ የታሰረ የተቦረቦረ ግንድና ዘንግ ትጠቀም ነበር።

5. የተቀበለችው ቃል ኪዳን

ቅድስት ዜና ማርያም ዕረፍቷ እንደደረሰ በመንፈስ ቅዱስ አውቃ ከታላቅ ዛፍ ሥር ስትጸልይ፣ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ከእናቱ ከቅድስት ድንግል ማርያም፣ ከእልፍ አእላፋት መላእክት፣ ነቢያት፣ ሐዋርያትና ጻድቃን ጋር ተገልጾ የሚከተለውን ታላቅ ቃል ኪዳን ሰጣት፡-

• በጸሎቷ ያመነውን ኃጢአቱን ይቅር ለማለት፤
• በስሟ የተራበውን ያበላን በመንግሥተ ሰማያት ኅብስተ ሕይወትን ለማበላት፤ የተጠማውን ያጠጣን ጽዋዐ ሕይወትን ለማጠጣት፤
• መጽሐፈ ገድሏን የጻፈውን፣ ያጻፈውን፣ የሰማውንና ያሰማውን ስሙን በዓምደ ወርቅ ለመጻፍ፤
• ደጇን የረገጠውን የሦስት ጭነት ጤፍ ያህል ነፍሳትን እንደሚምርላትና ከሲዖል እንደሚያወጣላት የማይታበል ቃል ኪዳን ገብቶላታል።

6. ተአምራቷና የገዳሟ መገኛ

በተለይም የዓይን ሕመም ያለባቸው፣ የራስ ምታትና ጭንቀት ያለባቸው ሰዎች በጸበሏና በጸሎቷ ይፈወሳሉ። መካኖችም ወላድ ሆነዋል።

የቅድስት ዜና ማርያም መካነ መቃብርና ጸበሏ በደቡብ ጎንደር ሀገረ ስብከት፣ ከምከም ወረዳ፣ ከአዲስ ዘመን ከተማ 20 ኪ.ሜ ርቀት ላይ በሚገኘው "ደሪጣ" (ደሪፃ) በተባለው ቦታ ይገኛል። "ደሪጣ" የሚለው ስም የተገኘው በገድሏ ውስጥ ከሚገኘው "ወትሰቲ ሲካር (ኮሶ) ደሪፃ" (ኮሶውን ቀጥቅጣ/አልማ ትጠጣለች) ከሚለው ቃል ተነሥቶ እንደሆነ ይነገራል። እናታችን ቅድስት ዜና ማርያም በተጋድሎዋ ጨርሳ ነሐሴ 30 ቀን አርፋለች።

7. ከእናታችን ከቅድስት ዜና ማርያም የምንማራቸው ትምህርቶች

8. የቅድስት ዜና ማርያም ቅዱሳት ሥዕላት

«የእናታችን የቅድስት ዜና ማርያም ጸሎት፣ በረከትና ከአምላኳ የተቀበለችው ቃል ኪዳን አይለየን፤ አሜን!»

የቅዱስ ቲቶ ታሪክ በቤተ ክርስቲያን ታሪክና በሐዋርያት ሥራ ውስጥ እጅግ ታላቅ ስፍራ ያለው፣ ከዓለማዊ ፍልስፍናና ጥበብ ወደ ሰማያዊው የእግዚአብሔር እውቀት የተሸጋገረበት፣ እንዲሁም የሐዋርያው የቅዱስ ጳውሎስ ታማኝ ደቀ መዝሙርና የቅርብ ረዳት ሆኖ ያገለገለበት ድንቅ ታሪክ ነው።

1. ትውልዱና የመጀመሪያው ሕይወቱ

ቅዱስ ቲቶ በ1ኛው ክፍለ ዘመን የተወለደ ሲሆን፣ ትውልዱ ከግሪክ (ዮናናዊ) ወገን ነው። የመጣውም በሜዲተራኒያን ባህር ውስጥ ከምትገኘው ታዋቂዋ ቀርጤስ (አክራጥስ) ከተባለች ደሴት ነው። ቅዱስ ቲቶ የቀርጤስ (የአክራጥስ) ደሴት አገረ ገዥ (መኰንን) የእኅት ልጅ ሲሆን፣ የከበረና የባለሥልጣን ቤተሰብ ዘር ነበር።

ከልጅነቱ ጀምሮ በወቅቱ ታዋቂ የነበረውን የግሪኮችን ፍልስፍና፣ ሳይንስና የሥጋ ጥበብ እጅግ አጥብቆ ተማረ። ምንም እንኳን በወቅቱ ወላጆቹና ሕዝቡ ጣዖታትንና ከዋክብትን የሚያመልኩ ቢሆኑም፣ ቲቶ ግን በጠባዩ እጅግ ቅን፣ ደግ፣ ለድሆችና ለችግረኞች የሚራራ፣ የተራቡትን የሚያበላና የሚያጠጣ በጎ ሰው ነበር።

2. ሕልሙና ወደ ኢየሩሳሌም መላኩ

በአንዲት ሌሊት ተኝቶ ሳለ "ቲቶ ሆይ! ስለ ነፍስህ ድኅነት ተጋደል፤ ይህ ዓለም ኃላፊ ነውና አይጠቅምህም" የሚል ድምፅ በሕልሙ ሰማ። ከእንቅልፉ ሲነቃ ደንግጦ "ይህ የሰማሁት ድምፅ ትርጉሙ ምንድን ነው?" እያለ በልቡ ሲያሰላስል ኖረ።

በዚያን ዘመን የጌታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ድንቅ ተአምራትና ትምህርት በዓለም ሁሉ ተሰማ። የቀርጤስ አገረ ገዥ (የቲቶ አጎት) ይህን ወሬ ሲሰማ ነገሩ እውነት ይሁን ወይም የሥራይ/የመተተኛ ሥራ እንደሆነ የሚያጠና ብልህና አዋቂ ሰው መላክ ፈለገ። ከእርሱ ይልቅ የታመነና ተመራማሪ አላገኘምና የእኅቱን ልጅ ቲቶን መረጠው።

ቲቶ ወደ ይሁዳ ምድር ደረሰ። የጌታችንን ተአምራት በጥልቅ ተከታተለ፤ ድውያንን ሲፈውስ፣ አጋንንትን ሲያባርር፣ ሙታንን ሲያስነሣና ሰማያዊውን የሕይወት ትምህርት ሲያስተምር ተመለከተ። በዓለማዊ ፍልስፍናና በክርስቶስ ትምህርት መካከል ያለውን ሰማይና ምድር የሚያህል ልዩነት አየ። በራእይ የሰማውም ድምፅ ትርጉም ፍንትው ብሎ ታየው። ወዲያውኑ ወደ አጎቱ (ወደ አገረ ገዥው) መልእክት ልኮ የኢየሱስ ክርስቶስ ትምህርትና ተአምራት እውነት መሆኑን መስከረ። እርሱም በጌታችን አመነ።

3. የሐዋርያነት አገልግሎቱ

ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ቅዱስ ቲቶን መርጦ ከ72ቱ አርድእት (ደቀ መዛሙርት) አንዱ አደረገው። ለሦስት ዓመታት ያህል ከጌታችን እግር ሥር ተቀምጦ ትምህርቱን ተማረ። በበዓለ ሃምሳ ቀን ከሐዋርያት ጋር የመንፈስ ቅዱስን ጸጋ ተቀብሎ በልዩ ልዩ ሀገራት ወንጌልን አስተማረ።

ቅዱስ ጳውሎስ ወደ ሐዋርያነት አገልግሎት ከመጣ በኋላ፣ ቅዱስ ቲቶ ከእርሱ ጋር በመሆን ለ25 ዓመታት ያህል ወንጌልን ሰበከ። ቅዱስ ጳውሎስ በሃይማኖት ጽናትና በታማኝነቱ እጅግ ይወደው ስለነበር በካቶሊክ መልእክቱ "በሃይማኖት ኅብረት እውነተኛ ልጄ" በማለት ጠርቶታል። ቅዱስ ቲቶ የሐዋርያው ጳውሎስ ታማኝ መልእክተኛ ነበር። በስሙ የምትጠራዋን የጳውሎስ መልእክት (መልእክተ ቲቶ) ከቅዱስ ጳውሎስ የተቀበለ ሲሆን፣ እርሷም ስለ ቤተ ክርስቲያን አስተዳደር፣ ስለ ኤጲስ ቆጶሳትና ዲያቆናት ሹመት የምታስተምር ናት።

4. የጵጵስና አገልግሎቱ፣ ዕረፍቱና የአፅሙ ፍልሰት

ቅዱስ ጳውሎስ በሮሜ ከተማ በሰማዕትነት ካረፈ በኋላ፣ ቅዱስ ቲቶ ወደ ተወለደባት ሀገር ወደ ቀርጤስ (አክራጥስ) ተመለሰ። በዚያም አሕዛብን አስተምሮ አጠመቀ፤ አብያተ ክርስቲያናትን ሠራ፤ ቀሳውስትንና ዲያቆናትን ሾመላቸው። ቅዱስ ቲቶ አገልግሎቱን በታማኝነት ካጠናቀቀ በኋላ በ104 ዓመቱ ጳጉሜ 2 ቀን በሰላም አረፈ።

በ4ኛው ክፍለ ዘመን ጻድቁ ንጉሥ ቆስጠንጢኖስ በነገሠ ጊዜ የሐዋርያትን አፅም ይሰበስብ ነበር። የቅዱስ ቲቶ አፅም በቀርጤስ (አክራጥስ) መኖሩን ሰምቶ ሊቃነ ካህናትን ልኮ ታኅሣሥ 18 ቀን አፅሙን ወደ ቁስጥንጥንያ አፈለሰው። ንጉሡም ያማረች ቤተ ክርስቲያን ሠርቶ አፅሙን በክብረት አኖረው።

የአፅሙን ሣጥን ተሸክመው ሲመጡ ሣጥኑ ከአንድ ሰው ላይ ወድቆ እግሩን ቀጠቀጠው። ያም ሰው አመንዝሮ ሳይሆን በቅዱስ ቲቶ ፊት ከሚበራው መብራት ቅባት አንሥቶ የተሰበረውን እግሩን አሰረው። ጠዋት ሲነሣ ምንም ሕመም ሳይሰማው ሙሉ በሙሉ ድኖ ተነሣ፤ በዚህም ሕዝቡ ሁሉ እግዚአብሔርን አመሰገኑ።

5. ከቅዱስ ቲቶ ታሪክ የምንማራቸው ዋና ዋና መንፈሳዊ ትምህርቶች

6. የሐዋርያው የቅዱስ ቲቶ ቅዱሳት ሥዕላት

«የሐዋርያው የቅዱስ ቲቶ ጸሎት፣ በረከትና ምልጃ ዘወትር ከሁላችን ጋር ይሁን፤ አሜን!»